Publicatie over digitale tools

The latest issue of ‘Tijdschrift voor Communicatiewetenschap’ published my methodological article ‘Digital tools for qualitative data analysis in historical communication research: application and reflections’. This article reflects upon the opportunities and limitations of digital tools for qualitative data analysis, or ‘computer-assisted qualitative data analysis software’ (CAQDAS), in historical communication research. The article argues for a transparent explication of the use of CAQDAS by demonstrating how NVivo was used for coding and analyzing a large amount of archival documentation. This results in a discussion about the opportunities CAQDAS offers in terms of time efficiency and consistency for the analysis of the data. At the same time, researchers should be cautious about possible limitations to the application of CAQDAS for historical communication research, particularly in terms of automatic coding and historical source criticism.

In het laatste nummer van het Tijdschrift voor Communicatiewetenschap publiceerde ik het artikel ‘Digitale tools voor kwalitatieve data-analyse binnen historisch communicatiewetenschappelijk onderzoek: toepassing en reflecties’. Je kan het artikel hier lezen.

Het artikel belicht het gebruik van digitale tools voor kwalitatieve data-analyse (CAQDAS) binnen communicatiewetenschappelijk onderzoek dat gebruik maakt van historische bronnen. Na de uiteenzetting van een concrete toepassing van CAQDAS verschaft het artikel ruimere reflecties over de voor- en nadelen van CAQDAS binnen communicatiehistorisch onderzoek, met inbegrip van onderzoekskwesties als efficiëntie, systematiek, transparantie en bronnenkritiek.

publicatie ts vr com wet

De mogelijke meerwaarde van CAQDAS voor de analyse van interviews is reeds bekend. Het is een stuk minder gebruikelijk dat CAQDAS wordt ingezet voor kwalitatieve inhoudsanalyses van primaire historische bronnen, die dikwijls de hoeksteen van empirisch gericht communicatiehistorisch onderzoek vormen. Nochtans kan de inzet van CAQDAS lonen.

De belangrijkste vraag die onderzoekers zich hierbij moeten stellen is niet zozeer welk CAQDAS-programma precies dient aangewend te worden, maar wel wat de ruimere consequenties van CAQDAS zijn voor het eigen onderzoek. Het inzetten van CAQDAS in communicatiehistorisch onderzoek is een genuanceerd verhaal, met diverse opportuniteiten maar ook met beperkingen. Voor de inschatting in hoeverre digitale tools nuttig kunnen zijn, en tot op welk niveau de software kan ingeschakeld worden, dient men dan ook rekening te houden met de geschiktheid van het empirisch materiaal en de onderzoeksvraag, de tijds- en arbeidsintensiviteit, de nauwkeurigheid van het codeer- en analyseproces, de afstand en nabijheid van de onderzoeker tot de data, en de consequenties voor de historische bronnenkritiek.

Het gebruik van CAQDAS is interessant wanneer de hoeveelheid te analyseren data substantieel is, zodat het als individuele onderzoeker moeilijk is om er volledige kennis over te verwerven en op lange termijn te behouden. CAQDAS biedt hier een efficiënt hulpmiddel. Voor het coderen van de data blijft de tijdsinvestering met of zonder CAQDAS wel even groot. Het codeerproces versnellen via automatisch coderen is bij historisch kwalitatief onderzoek zelden een optie omwille van het verlies aan contextuele nuancering en betrouwbaarheid en een beknotting van onderzoeksinzichten. Ook moet men rekening houden met de tijdsinvestering voor de digitalisering van het bronmateriaal en het leren werken met een CAQDAS-programma. Deze extra tijdsinvestering weegt echter niet op tegen de grote tijdswinst die CAQDAS biedt om met behulp van geavanceerde queries op een zeer snelle manier specifieke informatie te selecteren. Bovendien is er door de queries een exponentiële vermindering van de kans op fouten bij de selectie van de gecodeerde data. Naast de efficiëntiewinst bij de data-analyse kan het gebruik van CAQDAS ook het bewust invoeren van een kritische afstand tegenover de data bevorderen. Dit gebeurt zonder de mogelijkheden tot data-immersie en nabijheid tot de data te fnuiken. Een nadeel, of alleszins een complicatie van het werken met CAQDAS in communicatiehistorisch onderzoek is het verlies aan context bij het opvragen van informatie met queries. De constante bronnenkritiek die essentieel is bij de analyse van historische bronnen wordt hierdoor omslachtiger.

Het is belangrijk om eraan te herinneren dat CAQDAS op zichzelf geen volwaardige onderzoeksmethode is, maar een methodologisch hulpmiddel dat kan ingezet worden bij een kwalitatieve analyse. De digitale tools geven geen antwoorden, zij faciliteren enkel de dataverwerking. De interpretatie van data en de verklaring van het verleden horen tot de kern van communicatiehistorisch onderzoek. We weten natuurlijk dat interpretaties van onderzoeker tot onderzoeker kunnen verschillen, waardoor transparantie over de werkwijze cruciaal is voor de wetenschappelijke waarde van een studie. Daarom dienen studies die gebruik maken van CAQDAS dieper in te gaan op het gebruikte bronmateriaal, het codeerschema, het codeerproces en de data-analyse. Het gebruik van CAQDAS is op dit vlak interessant omdat het de controle op en replicatie van een studie vergemakkelijkt. De database met gecodeerde informatie kan immers eenvoudig gedeeld worden en de selectie van specifieke informatie gebeurt zeer snel met behulp van queries. Dit is bijzonder relevant voor communicatiehistorische studies, waarbij reproduceerbaarheid traditioneel een heikel punt vormt.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s